Η Στεφανία Γουλιώτη διαβάζει τον «Άμλετ» σε μετάφραση του Γιώργου Χειμωνά
Με το αιώνιο, αδυσώπητο ερώτημα του πρίγκιπα της Δανίας, Άμλετ, που συμπυκνώνει όλη την υπαρξιακή αγωνία της ανθρώπινης φύσης, θα αναμετρηθεί από τον προσεχή Δεκέμβριο στο θέατρο Βεάκη η Στεφανία Γουλιώτη, η οποία θα ενσαρκώσει στη σκηνή τον ομώνυμο τραγικό ήρωα του Σαίξπηρ, στην εμβληματική μετάφραση του Γιώργου Χειμωνά. Τη σκηνοθεσία της πολυαναμενόμενης παράστασης, που θα ανέβει ανήμερα των Χριστουγέννων, υπογράφει ο Δημήτρης Καραντζάς.
Η Στεφανία Γουλιώτη στις σημερινές «Αναγνώσεις» της LiFO διαβάζει απόσπασμα από τον «Άμλετ» του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ σε μετάφραση Γιώργου Χειμωνά (εκδόσεις Κέδρος, 1988).
Ο «Άμλετ ή Η τραγική ιστορία του Άμλετ, Πρίγκιπα της Δανιμαρκίας», όπως είναι ο πλήρης τίτλος του, είναι ένα από δημοφιλέστερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας και μία από τις πιο γνωστές τραγωδίες του Σαίξπηρ. Η ιστορία του νεαρού πρίγκιπα Άμλετ που καλείται να σκοτώσει τον θείο του, παίρνοντας εκδίκηση για τη δολοφονία του πατέρα του, του βασιλιά της Δανίας, με τον οποίο έχει το ίδιο όνομα, είναι αρκετά παλιότερη και προέρχεται από έναν μεσαιωνικό μύθο. Μετά τον ξαφνικό θάνατο του βασιλιά της Δανίας, ο αδελφός του, Κλαύδιος, παίρνει τον θρόνο και παντρεύεται τη Γερτρούδη, μητέρα του Άμλετ. Το φάντασμα του πατέρα του αποκαλύπτει στον Άμλετ ότι δολοφονήθηκε από τον Κλαύδιο και του ζητά να τον εκδικηθεί. Ο Άμλετ προσποιείται τον τρελό και οργανώνει μια θεατρική παράσταση για να αποδείξει την ενοχή του θείου του. Στην προσπάθειά του να αποκαλύψει την αλήθεια, σκοτώνει κατά λάθος τον αυλικό Πολώνιο και αναγκάζεται να εγκαταλείψει τη Δανία.
Αντίθετα με το μοτίβο της εκδίκησης στην αρχαία ελληνική τραγωδία, ο Άμλετ συνεχώς αναβάλλει την πράξη του, καθώς βασανίζεται από πολλές αμφιβολίες και φλερτάρει με την τρέλα. Στα χέρια του Σαίξπηρ, μια τυπική ιστορία εκδίκησης μετατρέπεται σε ένα πολυσύνθετο και πολυεπίπεδο έργο πάνω στα όρια της ανθρώπινης βούλησης, τη συγκρουσιακή φύση του ανθρώπου, το πένθος και την εκδίκηση, την απόσταση μεταξύ επιθυμίας και πράξης, στην ίδια τη λειτουργία του θεάτρου αλλά και στην κατάχρηση εξουσίας, τη διαφθορά και την ηθική κατάπτωση.
Η μετάφραση του «Άμλετ» από τον πεζογράφο, μεταφραστή και ψυχίατρο Γ. Χειμωνά (1938-2000) κυκλοφόρησε το 1988 από τις εκδόσεις Κέδρος και έκτοτε έχει ανέβει πολλές φορές στη θεατρική σκηνή. Η ποιητική ματιά και δημιουργική ελευθερία που υιοθέτησε ο κορυφαίος Έλληνας συγγραφέας, σε συνδυασμό με την ψυχαναλυτική του προσέγγιση, που αναδεικνύει τις εσωτερικές συγκρούσεις του ήρωα, προκάλεσε έντονες συζητήσεις στην εποχή της. Ο Γ. Χειμωνάς αρκετές φορές στα δοκίμιά του εξέφραζε την απροσμέτρητη γοητεία που του ασκούσε ο σαιξπηρικός ήρωας. Στην εισαγωγή του βιβλίου, εξηγώντας τη μεταφραστική του ελευθερία, σημειώνει: «Δεν με απασχόλησε ποτέ να είναι ο Άμλετ “σύγχρονος”· με απασχολεί όμως να είναι παρών».
Ο χρόνος αναμφισβήτητα απέδειξε πως ο Γ. Χειμωνάς κατάφερε να μας παραδώσει έναν «Άμλετ» που διαπερνά τα γλωσσικά εμπόδια, διαπερνά τα στρώματα του χρόνου και τους αιώνες και διεισδύει στα αχανή βάθη του σαιξπηρικού κειμένου. Ο Άμλετ τελικά φτάνει ως εμάς ως μια σύγχρονη μορφή που παλινωδεί μεταξύ πράξης και αδράνειας, ζωής και απόγνωσης, «παράλογου» ορθολογισμού και εύλογης τρέλας.
«Ποτέ στη λογοτεχνία, κανένα άλλο πλάσμα δεν μίλησε τόσο ωμά, άκαμπτα, βάναυσα, για θέματα ουσίας του ανθρώπου όπως μίλησε ο Άμλετ», σύμφωνα με τον Γ. Χειμωνά. Στο σήμερα, σε μια εποχή όπου κυριαρχούν το σκοτάδι και ο ζόφος, η τρομοκρατία και η βία, η αβεβαιότητα και η αποξένωση, η πνευματική φθορά και η ηθική κρίση, έχουμε ουκ ολίγες ευκαιρίες να αναρωτηθούμε όχι απλώς αν πρέπει να ζούμε ή να μη ζούμε αλλά κυρίως «πώς να ζούμε», δηλαδή ό,τι επισημαίνει ακριβώς το σαιξπηρικό κείμενο. Πόσο θα συνεχίσουμε να «στέκουμε εδώ ασάλευτοι», σαν τον Άμλετ, απέναντι σε ό,τι φριχτό συμβαίνει δίπλα μας; Ο Άμλετ εξακολουθεί να λάμπει με την εκτυφλωτική του διαύγεια και να δίνει απαντήσεις για ζητήματα που μας καίνε. Σήμερα αποκτά νέα πνοή μέσα από τη φωνή και την ερμηνεία της Στεφανίας Γουλιώτη.
Η Στεφανία Γουλιώτη εξήγησε στη συνέντευξή της στη LiFO και στη Ματούλα Κουστένη: «Όσο κι αν νομίζεις ότι ο Άμλετ είναι απλώς ένας ήρωας που ζει στη σάπια Δανία, είναι θέμα χρόνου κάποιος στίχος να σου χτυπήσει την πλάτη και να σου δείξει ότι αυτό συμβαίνει δίπλα σου». Σήμερα στις «Αναγνώσεις της LiFO» ακούμε με τη φωνή της και τη βαθιά ερμηνεία της στίχους του μεγάλου Άγγλου βάρδου, σαν αυτούς, που μας «χτυπούν στην πλάτη» και μας αναγκάζουν να στρέψουμε το βλέμμα σε όσα συχνά επιλέγουμε να μην αντικρίζουμε:
«Ο πόλεμος είναι σπάταλος. Όμως τι σπαταλάει; Αλλά και η εύπορη ειρήνη τι κερδίζει; Σαν κακό σπυρί της καλοπέρασης και της αφθονίας, δουλεύει από μέσα. Κακοφορμίζει αθέατο και ο άνθρωπος, άθικτος, πεθαίνει από μέσα χωρίς να ξέρει γιατί. Χωρίς κανέναν πόλεμο».