Άγιοι Απόστολοι: Ένας ναός στην Αρχαία Αγορά αποκαλύπτει τη Βυζαντινή Αθήνα
Ποια θέση κατέχει ο ναός των Αγίων Αποστόλων του Σολάκη στην ιστορία της βυζαντινής Αθήνας; Τι γνωρίζουμε για τη γειτονιά που αναπτύχθηκε γύρω του; Γιατί οι Άγιοι Απόστολοι διατηρήθηκαν, ενώ άλλα μεταγενέστερα κτίσματα και ναοί της περιοχής δεν σώθηκαν; Πόσο «αυθεντικό» είναι αυτό που βλέπει σήμερα ο επισκέπτης; Τι μας επιτρέπει ο ναός να καταλάβουμε για τη βυζαντινή και νεότερη Αθήνα, που έχει σε μεγάλο βαθμό χαθεί από το σημερινό τοπίο;
Ποια ήταν η Αθήνα όταν χτίστηκαν οι Άγιοι Απόστολοι, τι γνωρίζουμε για την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική τους; Ο αρχαιολόγος Γιώργος Πάλλης αφηγείται την ιστορία του ναού και, μέσα από αυτήν, φωτίζει τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή πόλη που κρύβεται πίσω από την εικόνα της αρχαίας Αθήνας.
Στη νοτιοανατολική γωνία της Αρχαίας Αγοράς, μέσα σε έναν χώρο που σήμερα διαβάζουμε κυρίως μέσα από τα κατάλοιπα της κλασικής Αθήνας, ένας μικρός βυζαντινός ναός, οι Άγιοι Απόστολοι, γνωστός και ως Άγιοι Απόστολοι του Σολάκη, επιβιώνει εδώ και περίπου χίλια χρόνια.
Ο ναός, που χρονολογείται γύρω στον 11ο αιώνα, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα μνημεία της μεσοβυζαντινής Αθήνας. Βρισκόταν στη συνοικία που μέχρι τις ανασκαφές του 20ού αιώνα ήταν γνωστή ως Βρυσάκι, μια πυκνοκατοικημένη γειτονιά που σχεδόν εξαφανίστηκε όταν άρχισε η συστηματική αποκάλυψη της Αρχαίας Αγοράς των Αθηνών.
Με αφετήρια αυτό το μικρό κτίσμα, επιχειρούμε να ανακαλύψουμε μια Αθήνα λιγότερο ορατή σήμερα: τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή πόλη, τις γειτονιές και τις εκκλησίες της αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι νεότερες ανασκαφές και αναστηλώσεις διαμόρφωσαν την εικόνα του ιστορικού κέντρου όπως το γνωρίζουμε.
Ο Γιώργος Πάλλης είναι αναπληρωτής καθηγητής Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης στο τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με ιδιαίτερο ερευνητικό ενδιαφέρον για τη μνημειακή τοπογραφία και τη βυζαντινή Αθήνα.
