Βιασμοί, αιμομιξίες και παρθενίες στην αγία ελληνική οικογένεια
Πώς γράφεται η ιστορία ενός εγκλήματος που για δεκαετίες κρυβόταν πίσω από λέξεις όπως «τιμή», «ηθική», «οικογένεια» και «αποκατάσταση»; Στην Ελλάδα του 20ού αιώνα, οι υποθέσεις βιασμού και αιμομιξίας που έφταναν στις αστυνομικές και δικαστικές αρχές δεν μιλούν μόνο για μεμονωμένες πράξεις βίας. Αποκαλύπτουν έναν ολόκληρο κόσμο έμφυλων και ηλικιακών ιεραρχιών, οικονομικών εξαρτήσεων, κοινωνικής επιτήρησης και σιωπής.
Μια συζήτηση με τη Δήμητρα Βασιλειάδου, ιστορικό και αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου για τη σεξουαλική βία, την πατριαρχική εξουσία και τα όρια της δικαιοσύνης, αλλά και για όσα μας αποκαλύπτει η ιστορία σχετικά με το ποιοι είχαν δικαίωμα να μιλήσουν, ποιοι γίνονταν πιστευτοί και ποιες φωνές έμεναν στη σιωπή.
Πώς προσεγγίζει ένας ιστορικός την ενδοοικογενειακή σεξουαλική βία χωρίς να αναπαράγει ούτε τη γλώσσα των δραστών και των θεσμών ούτε μια εύκολη, εκ των υστέρων, βεβαιότητα για το «τι ακριβώς συνέβη»; Τι σήμαινε ο βιασμός για τον νόμο και τις τοπικές κοινωνίες της νησιωτικής Ελλάδας του Μεσοπολέμου; Γιατί η απώλεια της παρθενίας μπορούσε να θεωρείται κοινωνική καταστροφή για μια ανύπαντρη γυναίκα;
Στη νησιωτική Ελλάδα του Μεσοπολέμου, η γυναικεία σεξουαλική «αγνότητα» μπορούσε να θεωρείται οικογενειακό και κοινωνικό κεφάλαιο, ενώ ο γάμος εμφανιζόταν συχνά ως τρόπος «αποκατάστασης» μιας γυναίκας που είχε θεωρηθεί «κατεστραμμένη». Την ίδια στιγμή, μέσα στον οικιακό χώρο, η αιμομιξία, ιδίως ανάμεσα σε πατέρες και κόρες, μπορούσε να συνυπάρχει με συστηματική ενδοοικογενειακή βία, απειλές, εξάρτηση και μακρόχρονη αποσιώπηση. Η εγκυμοσύνη ήταν συχνά η ρήξη που μετέτρεπε αυτό που ψιθυριζόταν ή κρυβόταν σε γεγονός που η οικογένεια, η κοινότητα και τελικά η δικαιοσύνη δεν μπορούσαν πλέον να αγνοήσουν.
Με αφετηρία δικαστικά αρχεία, επιχειρούμε να δούμε όχι μόνο τι όριζε ο νόμος ως σεξουαλικό έγκλημα, αλλά και πώς η κοινωνία αποφάσιζε ποια γυναίκα θα πιστέψει, ποια βία θα αναγνωρίσει και ποια οικογενειακά μυστικά θα αφήσει στο σκοτάδι.
Η Δήμητρα Βασιλειάδου είναι ιστορικός και αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Τα ερευνητικά και συγγραφικά της ενδιαφέροντα κινούνται στην κοινωνική και πολιτισμική ιστορία του 19ου και του 20ού αιώνα, με έμφαση στην ιστορία των συναισθημάτων, του φύλου, της οικογένειας και του «ιδιωτικού», της σεξουαλικότητας, του εγκλήματος, της ποινικής δικαιοσύνης και της σεξουαλικής βίας.